Ελλήνων "Κάρμα"

Eυρώπης και Ανατολής άτομο

Το άτομο της δύσεως και ο Πραξιτέλης Γεωργιάδης του Ιορδάνη
Ματθαίου Χ. Ανδρεάδη

Τον καιρό εκείνο,λοιπόν,λύση στό πρόβλημα της επιβιώσεως του Ευρωπαϊκού πληθυσμού,(που μή μπορώντας να καλύψει τις στοιχειώδεις βιωτικές του ανάγκες,ζούσε,λιμοκτονώντας με μεγάλη θνησιμότητα,σ’ενα απέραντο,αραιοκατοικημένο,άξενο εως έχθρικό περιβάλλον,γεμάτο δάση καί έλη) ήταν η υποταγή του φυσικού κόσμου,με τη μετατροπή των εχθρικών δυνάμεων ως υπηρετικών.΄Εχει ιστορηθεί,πως άνθρωποι μέ πρωτοβουλία απ΄τον πρώτο ακόμη καιρό,ριψοκίνδυνοι καί αποφασιστικοί,έχοντας αποδυθεί σε αναζητήσεις και στον τεχνολογικό χώρο για πρωτότυπες ανακαλύψεις και εφευρέσεις,καθώς και στο εμπόριο όπως και αλλού,βρήκαν και εφάρμοσαν,ανάμεσα στον 6ο και 11ο αιώνα: 1)Απ΄τους Ρωμαίους τον υδρόμυλο (6ο αί.) που τους επέτρεψε τη βελτίωση των αλεύρων και των υφασμάτων. β) Απ΄τους Σλάβους το άροτρο βαθείας αρόσεως (7ος αι.), με το οποίο μετέτρεψαν τα έλη και μεγάλες δασικές εκτάσεις σε καλλιεργήσιμες γαίες και έφθασαν έτσι στην κατακόρυφη άνοδο της παραγωγής. γ) Το σύστημα τριετούς εναλλαγής των χωραφιών (8ος αί.), που τους εξασφάλισε δυο σοδειές το χρόνο,μια με χειμωνιάτικες και μια με ανοιξιάτικες καλλιέργειες. δ)Απ’τους Κέλτες τη νέα ιπποσκευή (9ος αί.),που χρησιμοποίησαν στην άροση και μετέτρεψαν σε ισχυρό πολεμικό όπλο. Δείχνοντας μεγάλη ικανότητα προσαρμογής και εκμεταλλεύσεως των ανακαλύψεων,που έκαναν άλλοι πριν απ’αυτούς,οι δυτικοευρωπαίοι πέτυχαν δημιουργώντας μεγάλη ισχύ,που τους επέτρεψε να ξαπλωθούν προς όλες τις κατευθύνσεις. Μόνο πολιτιστικό ανασασμό ταυτόχρονα προς τις φροντίδες τους για την αντιμετώπιση του δύσκολου βίου,οι Ευρωπαίοι είχαν τον εκκλησιασμό.Η Εσπερία,γενικά,ως πνευματική οντότητα,εμφανίσθηκε το 800 μ.Χ.,όταν ο Καρολομάγνος στο ΄Ααχεν, αυτοστεφόμενος αυτοκράτορας,ονόμασε εαυτόν «ηγέτη της Εύ ρώπης»,με συνέπεια,στα καθ’ήμας,να επέλθει το Ι.054 μ.Χ το μεγάλο σχίσμα,μετά το οποίο οι λαοί της Δύσεως ακολούθησαν εντελώς ανεξάρτητη,απ’την αντίστοιχη Ελληνική,πνευματική πορεία.΄Εκτοτε,στο δυτικό χώρο ισχυροποιήθηκαν δυο τάσεις: Η πρώτη στο θεολογικό και πνευματικό επίπεδο,οτι η κοινωνία είναι Universitas,που σημαίνει το καθολικό,το μόνο που εχει θεμελιακή σημασία. Η δεύτερη στην πραξεολογία,οτι η κοινωνία είναι Societas, που σημαίνει εταιρία,δηλαδή συνεταιρισμός,στον οποίο το συγκεκριμένο άτομο έχει ιδιαίτερη σημασία. Κατά την πρώτη τάση,το άτομο πρέπει να υποτάσσεται στην ευρύτερη οργανική ενότητα,που καλλιεργεί το αίσθημα της αλληλεξαρτήσεως,στηριζόμενο στην ισχυρή και απαραβίαστη ιεραρχική δομή.Στόχος της είναι η μεγαλύτερη δυνατή διάρκεια των πραγμάτων και των σχέσεων.Η υπάρχουσα δομή ευλογεί την τάξη και υποτάσσει όλους στον υπέρτατο νόμο που εκφράζει η απόλυτη και απολυταρχική εξουσία,της οποίας η έκφραση ειναι υποχρεωτικά ο υπέρτατος νόμος. Κατά τη δεύτερη τάση,το άτομο είναι το πραγματικό,ενώ η έννοια του «Καθόλου» είναι θεωρητικό πλάσμα,γενίκευση επικίνδυνη και μη πραγματική.Μόνο με «το υπάρχειν ο άνθρωπος είναι μοναδικός και ευδιάκριτος»,συνεπώς «στο συγκεριμένο πρόσωπο δεν υπάρχει τίποτε άλλο παρά μόνο αυτό,κι’όχι κάτι που διαφοροποιείται απ’αυτό». Εδώ,σε σχέση με την πρώτη τάση υπάρχει ρήξη.'Οταν δεν υπάρχει τίποτα πραγματικό πέρα απ΄το συγκεκριμένο όν,η έννοια του «δικαίου» συνδέεται όχι με μια φυσική τάξη αλλά μ'ενα ιδιαίτερο ανθρώπινο ον,αυτό το οποίο ως άτομο,συγκροτεί κοινωνία,ήτοι Societas-συνεταιρισμό,που απαρτίζεται απο άτομα,τα οποία παρά τη σχέση τους προς την ολότητα, διακρίνονται μεταξύ τους. Ο ατομικισμός,αποθεωμένος στη συνέχεια,θα βρεί στην ερώτηση «Ποιός είσαι;»,την εκπληκτική απάντηση:«Εγώ είμαι εγώ!»,σ’αντίθεση προς την τελείως διαφορετική απάντηση που δίνει στην ίδια ερώτηση ένα μέλος μιάς συλλογικής κοινωνίας: «Είμαι ο Ιβάν Σεργκέγιεβιτς Παβλώφ»,«είμαι ο Ισαάκ Μπέν Αβραάμ»,«Είμαι ο Αλί μπέν Αχμέτ»,«είμαι ο Πραξιτέλης του Ιορδάνου Γεωργιάδης»,κ.ο.κ.Οποιαδήποτε άλλη απάντηση θα είναι αδιανόητη. Η αναγνώριση της ατομικιστικής κυριαρχίας,οδήγησε στην ανάγκη κατοχυρώσεως της ελευθερίας ως υπέρτατου αγαθού. Διότι το άτομο δεν μπορούσε να είναι ελεύθερο όσο υπήρχαν κλειστές τάξεις.Αυτά συνεπέφεραν όξυνση του ανταγωνισμού μεταξύ των ατόμων.Και αυτή η αντιδικία,όπως ειναι διαπιστωμένο,δεν έληξε,αλλά συνεχίσθηκε μέχρι των ημερών μας,κάτω απο διαφορετικά ονόματα και με άλλους κάθε φορά πρωταγωνιστές. Και θα χρειασθεί αρκετός ακόμα χρόνος για να συνυφανθεί η ατομική ταυτότητα με τη συλλογική,ώστε να ολοκληρωθεί ο μεγάλος σκοπός της ελευθερίας και της αλληλεγγύης। Δημοσιεύθηκε την 2।7।2004
***


Ανατολής άτομο Απόπειρα εκκοσμικεύσεως στην «καθ’ημάς Ανατολή»
Ματθαίου Χ.Ανδρεάδη

Οι δυτικοί αφού δεν μπορούσαν να κάνουν διαφορετικά,τόλμησαν κι’ενσωμάτωσαν τους αλλόφυλουςκαι αιρετικούς της Ανατολής τους,αλλάζοντας τον «επιούσιον»(και όχιμόνο) με την «καθημερινότητα»,και όπως θα δούμε στη συνέχεια,προσαρμόζοντας στα «κατ΄αυτούς» ακόμη και το αρχαιοελληνικό Πνεύμα.Οι κάτοικοι όμως της «καθ'ημάς Ανατολής» (όπου απ΄τον 6ο μ.Χ.αιώνα η Νέα Ρώμη,η Κων/πολις δηλαδή,ειχε επίσημα αναγνωρισθεί ως Ελληνόφωνη αυτοκρατορία,έχοντας μάλιστα απ’ τον 9ο μ.Χ.αιώνα και μετά υιοθετήσει και τους όρους ΄Ελληνας και Ελληνικός) χλευαζόμενοι ως «Γραικοί» απ΄τους αλλόφυλους-Ρωμαιοκαθολικούς της Εσπερίας,αντιτάχθηκαν γιατί μπορούσαν να κάνουν αλλοιώς,περισώζοντας καίρια στοιχεία του πολιτισμού τους, και βέβαια απέτυχαν τελικά. α) Αυτά που ειχαν να σώσουν ηταν,στην ουσία τους,ο ανατολικός ορθόδοξος πολιτισμός,που (κατά τον σπουδαίο ιστορικό μας Διον.Α. Ζακυθηνό) κύριο χαρακτηριστικό του ειχε την κατεστημένη θρησκευτική και πνευματική τάξη της «'Ελληνικής παιδεύσεως»,την οποία απ΄τον 9ο αιώνα μ.Χ,δεν μπορούσε κανείς να «διαπτύη και την ημετέραν θείαν τοσούτον να καταφρονή,ως μηδέ τους νέους παιδοτριβείσθαί που συγχωρείν». β)Αυτά που απέκρουσαν αντιπαλεύοντας τον 9ο αιώνα μ.Χ., ησαν «ανταγωνιστικά πρός το Ελληνικό πνεύμα στοιχεία του ασιατικού πνεύματος».Ηταν «μια πάλη μεταξύ της γεωμετρικής γραμμής και της σχηματικής παραστάσεως,ως αντιθέσεως προς την καμπύλην γραμμήν,προς πλαστικάς και πεπερασμένας μορφάς του Ελληνικού Ολυμπιακού πνεύματος.Ουδέποτε σύμβολα υπήρξαν τόσον παραστατικά». Αφορμή για την πρώτη ιστορική αυτή άρνηση,οι δηώσεις, κατακτήσεις και άλλα δεινά,που ξένοι λαοί,στην Ανατολία,πολύ πρίν,είχαν αρχίσει σε βάρος τους,ώστε τα εδάφη και οι περιοχές τους να γίνουν σταυροδρόμια αδιάκοπων συγκρούσεων. Οι ξένοι αυτοί λαοί,με τάσεις μυστικοπαθούς και απαισιόδοξης ενατενίσεως του κόσμου,εκφράζοντας την αντιπνευματική και απαισιόδοξη αντίληψη για τη ζωή,«την αείποτε και προ Χριστιανισμού επικρατούσαν εις ευρύτατα στρώματα πληθυσμού εις τον Ανατολικόν χώρον»,επεκράτησαν ωστόσο στο Βυζάντιο επι ενα αιώνα.Οι τάσεις αυτές καταλυτικές των αναγνωρισμένων πνευματικών αξιών δόνησαν ολόκληρη την Αυτοκρατορία. Πληθυσμοί περιεβλήθησαν το σχήμα της μαχητικής θρησκευτικής κινήσεως,που εσφαλμένα εκ των υστέρων εξελήφθη ως Επανάσταση ανακαινιστική.Ο σάλος υπήρξε πάρα πολύ μεγάλος,οι σπασμοί ισχυροί,αλλ' η Ελληνική παράδοση υπερίσχυσε τελικά. Η διαμάχη αυτή,όπως καταλήγει ο Διον.Α.Ζακυθηνός,δεν υπήρξε περιορισμένη έριδα γύρω από λατρευτικό θέμα,αλλά σύγκρουση καθολική δυο πολιτισμών,δυο παραδόσεων και δυο ψυχικά διϊστάμενων κόσμων τους οποίους ωστόσο προσπάθησαν να συμφιλιώσουν συντελεστές πρωταρχικοί του Ευρωπαϊκού πολιτισμού:Ο Ελληνικός και ο Χριστιανισμός. Ο πρώτος,που έφερε στην ανθρωπότητα την αρχή της οικουμενικής μοναρχίας,προσαρμοσμένη προς τον σεβασμό του ατόμου,και άνοιξε τον δρόμο προς την παγκόσμια επικράτηση της Ρώμης,αλλα κάμφθηκε μπροστά στο αναγεννώμενο εθνικό φρόνημα των λαών της Ανατολής. Ο δεύτερος,που μολονότι βοήθησε τις εθνικές χειραφετήσεις, συγχωνεύθηκε με το ιδεώδες της παγκόσμιας μοναρχίας. Κι’έτσι οι θύελλες των αιρέσεων και οι λαοί της Ανατολής,ενσωματώθηκαν στον πελώριο ποταμό του Ισλαμισμού,ο οποίος στην κρίσιμη εκείνη στιγμή παρείχε τη σφραγίδα κάποιας νέας συνθέσεως και πρόβαλε το ιδεώδες νέας παγκόσμιας επικρατήσεως. Η δεύτερη χαμένη ευκαιρία συνέβη τον11ο μ.Χ,αιώνα,τότε που «οι φυλές της δυτικής Ευρώπης απαλλάχθηκαν απ΄τους λοιμούς και η μια φυλή μετά τη άλλη έμπαινε στην Ιστορία,σε ενα ρυθμό προόδου,μολονότι η ειρήνη του Θεού,παρά τά αναθέματα και τους αφορισμούς,δεν ειχε κατορθώσει να κυριαρχήσει επι της γης». Την αποχή που ο αυτοκράτορας Αλέξιος Α' Κομνηνός,στρατιώτης γενναίος και εύστροφος,διπλωμάτης,έχοντας συντρίψει τους ισχυρότερους πολεμιστές της Δύσεως, υποχρεώνοντάς τους να τον προσκυνήσουν δουλικά,αποφάσισε να υιοθετήσει, θαυμάζοντας,την οικονομική τους δύναμη και τη στρατιωτική τους τεχνολογία και να επιβάλλει τα έθιμα και πρότυπά τους,αναγνωρίζοντας έτσι την καθυστέρηση της δικής του αυτοκρατορίας έναντι της εχθρικής και ηττημένης Δύσεως. Αλλά,τον αιώνα αυτόν,εποχή γενέσεως του ατομικισμού στη Δύση και του Νέου 'Ελληνισμού,το Βυζάντιο,οικονομικά και οργανωτικά ηταν ράκος,ενώ για την έναρξη της εκκοσμικεύσεώς του,χρειαζόταν ανθρώπους με πρωτοβουλία, ριψοκίνδυνους και αποφασιστικούς,εφευρέτες, εμπόρους,τραπεζίτες. Αυτούς που θαύμαζε ο αυτοκράτορας όταν έλεγε το περίφημο: «΄Αλλοτέ ποτε η σοφία κατηυθύνετο έξ άνατολών προς δυσμάς,εκ των 'Ελλήνων προς τους Λατίνους.Τουναντίον τώρα κατευθυνομένη εκ δυσμών προς ανατολάς,έρχεται προς τους ΄Ελληνας».
Δημοσιεύθηκε την 9η Ιουλίου 2004

Ματθαίου Χ.Ανδρεάδη

Ενας λαός όπως οι Ελληνες (που κατοικεί μόνιμα για αιώνες σ΄ένα φυσικό χώρο,όπου το γαλάζιο,οι ακρογιαλιές και τα νησιά,η θάλασσα γενικά,το φως,οι κορυφές των βουνών-ο Ολύμπος,η Ακρόπολη όπου ο Παρθενών,το ΄Αγιον ΄Ορος κλπ,-με τα καθημερινά και ιερά του ακούσματα,τα τραγούδια,τα νανουρίσματα,τα κλασικά του πλαστουργήματα,τα εικονίσματα,τα βιβλία,τα υπαίθρια θέατρά του κ.ά),έχει εκ των πραγμάτων κατ΄ έ θ ο ς δημιουργήσει σ υ ν ή θ ε ι ε ς-παραδόσεις,που ουσιαστικά,είναι η ιδιάζουσα σχέση των ανθρώπων ανάμεσα στα έμψυχα και άψυχα του χώρου τους.Η σχέση αυτή συνιστά ή θ ο ς,το οποίο άλλωστε ετυμολογικά σημαίνει κατοικία,τόπο διαμονής,ενδιαίτημα.Και η γλώσσα τους αποτελεί «τον κώδικα σημείων,τά οποία αφηγούνται τόν δεσμό των ανθρώπων αυτών με τον τόπο τους».Αυτόν το δεσμό ανακαλεί,κατά τον Οδυσσέα Ελύτη,ο ΄Ελληνας ποιητής σήμερα,«όταν λέει ο "ουρανός",η "θάλασσα,ο "ήλιος",η "σελήνη",ο "άνεμος",όπως τό έλεγαν η Σαπφώ καί ο 'Αρχίλοχος.(Και) αυτό δέν ειναι μικρό πράγμα.Ειναι πολύ σπουδαίο.(Γιατί έτσι) επικοινωνούμε κάθε στιγμή,μιλώντας μέ τίς ρίζες μας».
Αλλά ο τόπος αυτός εχει και ιστορική αξία διότι οι άνθρωποι που ζούν σ’αυτόν έχουν απαρχής κάνει κύρια πράξη τους την αναζήτηση του πνεύματος της Ελευθερίας,που για τους ΄Ελληνες με μια λέξη είναι το ανεξήγητο,κατά τον πατέρα της λογικής Αριστοτέλη,το «άλογον,δι΄ό συμβαίνει μάλιστα το θαυμαστόν»(«Ποιητική»,1460 a 13).
Ενας αναγωγικός,λοιπόν,που δε ζει μάλιστα στο χώρο αυτόν,δεν μπορεί κάν να ψηλαφήσει,«αντικειμενικά»,τον χαρακτήρα,την ιστορία και το «θαυμαστόν» των πράξεων αυτών που κατοικούν αυτό τον τόπο.Πιο πολύ όταν τα κριτήρια και οι αξίες στις μελέτες του δεν είναι της εποχής που εξετάζει κάθε φορά,αλλά προέρχονται απ΄το δικό του χώρο και αφορούν την εποχή του,με αποτέλεσμα τά πορίσματά του να είναι κυριολεκτικά α-νόητα.
‘Ελεγε ο μόλις προσφάτως-εν αγνοία,βέβαια,των πολλών-εκδημήσας, πλήν πολύ σημαντικά ορίσας τά πνευματικά πράγματα του τόπου, Ζήσιμος Λορεντζάτος:«Ένα απ’τα περισσότερο σκοτεινόμυαλα γερμανικά παραμιλήματα του 19ου αιώνα (είναι όσα) πράματα για την Αρχαία Ελλάδα λέγονται (απ’τον ΄Εγελο),που είναι αδύνατο να πιστέψει κανένας σήμερα πώς ολόκληρη σχεδόν η Ευρώπη τα άκουγε τότε να λέγονται από την πανεπιστημιακή καθέδρα με το στόμα ανοιχτό(…) Και ο Χέγκελ δεν ειναι το μοναδικό παράδειγμα».
Ωστόσο για τη σωστή αποτίμηση του ή θ ο υ ς ενός λαού αλλά και κάθε προσώπου,υπάρχει ενας τεχνικός όρος.Αυτός δηλώνει τήν επίδραση,την οποία έχει η από κεκτημένη ταχύτητα πράξη του παρελθόντος στήν πράξη του παρόντος,όπως θάλεγε ο ΄Αρνολντ Τόϋνμπη.Στήν τεχνική του σημασία ο όρος αυτός,ειναι ενεργητικό ή παθητικό,περιουσιακό στοιχείο,ποτέ σταθερό,αλλά ένας τρέχων λογαριασμός,στον οποίο προστίθενται τακτικά,πιστώσεις και χρέη. Είναι κάτι μεταβαλλόμενο προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο. Και θά συνεχίζει να υπάρχει όσο διάστημα θα επιζή τό ανθρώπινο γένος.Το ιδιότυπο αυτό στοιχείο στην ιστορία,ενεργεί και όταν ένας λαός ή ένα πρόσωπο δεν έχει μνήμη των δικών του πράξεων ή των πράξεων των προγόνων του.Το σύνολο του παρελθόντος είναι πάντα μέσα στη ζωή και λειτουργεί στο παρόν,ακόμα και αν οι ζώντες δεν το θυμούνται πια.(Εδώ ίσως ισχύει το περίφημο του Μπενεντέτο Κρότσε:«΄Ολη η ιστορία είναι σύγχρονη ιστορία»).
Το παρελθόν με την έννοια του ιδιότυπου αυτού στοιχείου (που μπορείτε να το πείτε,κάρμα ή όπως αλλιώς θέλετε) έχει επίδραση στη ζωή κάθε γενηάς.Και το κάρμα μπορεί νά παρακινήσει τη γενηά αυτή νά προσπαθήσει να το τροποποιήσει με επιπρόσθετες πράξεις σε κατευθύνσεις,που αυτή επιλέγει.Αυτό θα πει διδάσκομαι απ΄τα λάθη μου,κι΄ειναι αυτό επιστημονικός όρος,και η συνειδητοποίηση του λάθους ενδέχεται να κάνει την κάθε γενηά να νοιώσει,οτι μπορεί να το μεταβάλλει προς το καλύτερο ή πιθανόν να το εξιδανικεύει και επομένως να νοιώθει πως κάθε προσπάθεια να το αλλάξει αποτελεί ιεροσυλία.Ωστόσο όλα αυτά συνιστούν επιλογές και αποφάσεις που αφορούν αυτήν αποκλειστικά,και κανείς αναγωγικός,δεν μπορεί να ζητήσει μεταβολή ή όχι στο κάρμα της κοινωνίας και του πολιτισμού ενός λαού,πολύ περισσότερο να καθορίσει τους ορίζοντές της ζωής τους.

Δημοσιεύθηκε την 23.४।2004

***

Το «κάρμα» των Ελλήνων στην ιστοριογραφία των αναγωγικών

Ματθαίου Χ.Ανδρεάδη

Το σύμπτωμα του αναγωγισμού δεν είναι άγνωστο και στην ιστοριογραφία.Αρκετοί ιστορικοί,δικοί μας και ξένοι,επεξεργαζόμενοι ιδεολογικά τη χρήση της Ιστορίας,δεν μπόρεσαν ν΄απαλλαγούν απ΄τη μεροληψία.
Μερικοί απ΄αυτούς ίσως θέλησαν ως κοινωνικοί επιστήμονες να «μπολιάσουν τη σκέψη τους με τρόπο ιστορικό»,δηλαδή να εθισθούν βλέποντας την πραγματικότητα,πέρα απ΄τις επιθυμίες τους,όμως οι πιο πολλοί εγκλωβίστηκαν στην «ιδεολογική αγκύλωση της ιστοριογραφικής πρακτικής».
Στη σύγχρονη Ελληνική ιστοριογραφία οι σχετικές παρεμβάσεις έμπείρων,κατά τ’άλλα, ιστορικών ερευνητών,είχαν,σχεδόν πάντοτε, «φωταδιστικό» χαρακτήρα (βλ.σχετικά και Αντ.Λιάκο,«Βήμα», 7.3.2004),απέβλεπαν δηλαδή στη χρησιμοποίηση του παρελθόντος για τις ιδεολογικές ανάγκες που ζητούσε η πολιτική πρακτική του εκάστοτε παρόντος.Και μ’αυτό τον τρόπο δικαίωναν (απ΄την άνάποδη) την περίφημη φράση του Μπενεντέτο Κρότσε, κακοποιώντας το παρελθόν,υποδουλώνοντας το παρόν και θεμελιώνοντας αναγωγικά το μέλλον.
΄Ετσι,μπροστά σ’ αυτούς τους αναγωγικούς μελλοντολόγους,οι φόβοι που εξέφραζε ο Νίτσε,προ αιώνος και πλέον,ότι «από στιγμή σε στιγμή μπορεί να έρθει μία πρωτοφανής στην Ιστορία απόπειρα υποδουλώσεως του παρελθόντος,που θ’άναγκάσει τους ανθρώπους να το παραγνωρίζουν ολότελα» και η δραματική έκκληση που απηύθυνε στην εποχή του «να λυπηθεί τον κόσμο απο το φοβερό αυτό θηρίο»,ουσιαστικά ηχούν ως κραυγή της αθωότητος του φιλοσοφώτερου Ποιητού έναντι της Ιστορίας.
Διότι δεν είναι οι ιδεολόγοι-αναγωγικοί,ούτε,βέβαια,οι ιστορικοί αλλά αυτοί που έχουν «οξύτερον βλέμμα»,οι Ποιητές, κατά τον Αριστοτέλη,οι οποίοι λένε όσα θα μπορούσαν να γίνουν-«οία άν γένοιτο» (γι’αυτό,και «φιλοσοφώτερον και σπουδαιότερον Ποίησις της Ιστορίας» -Ποιητική,1451b).
Στη νεώτερη εποχή,πραγματικά,και μέχρι τη δεκαετία του 1990,όταν κυριαρχούσαν τυραννικοί ηγέτες και ιδεολογίες αναγωγικών μειοψηφιών,ψυχοτεχνικοί με ψευδοεπιστημονικά εργαλεία και τρόπους «αγκιτάτορα»,ήτοι χρησιμοποιώντας υπηρετικά την «επιστήμη» και τη «διανόηση»,διαστρέβλωσαν τα γεγονότα βιάζοντας την Ιστορία καί το νόημά της.
Εμφάνισαν,ειδικώτερα,την Ιστορία ως προετοιμασία,η οποία οδηγούσε σε μια ανερχόμενη σκάλα,της οποίας τα σκαλοπάτια έπρεπε να καταλήγουν στο ύψος του αναστήματος αυτού που υπηρετούσαν,ώστε το νόημα και τ’αποτελέσματα της Ιστορίας να προσαρμόζονται στην κακοποιό δράση του αυθέντη τους.
Και σύγχρονοι ΄Ελληνες ιστοριογράφοι,όχι σε μικρή έκταση,επεδίωξαν να μεταβάλουν σπουδαία γεγονότα καί πράξεις σε εύπλαστο υλικό,με το οποίο θέλησαν να κατασκευάσουν ψευδή και σαθρά δημιουργήματα σε βάρος της ιστορικής αλήθειας.
Το «φοβερό θηρίο» πού τρόμαζε τον Νίτσε,έχει βέβαια τώρα πιά μάλλον έξοντωθεί, τελειωτικά για πολλούς,στον τόπο μας όμως αυτό ατυχώς δεν φαίνεται να έχει ακόμα συντελεσθεί πλήρως…

***
Οι σύγχρονοι ΄Ελληνες (που όπως και οι Κινέζοι μαζί με τους Εβραίους,κατά τον «Θουκυδίδη» του 20ου αιώνος ΄Αγγλο ιστορικό ’Αρνολντ Τόϋνμπη,έχουν τις πιο μακροχρόνιες μνήμες απ’το παρελθόν τους) είναι πάντοτε ανοικτοί στους λογαριασμούς του ιστορικού και πολιτιστικού τους «κάρμα».
Οι ΄Ελληνες λέει ο ΄Αρν.Τόϋνμπη,είναι αυτοί που έκτοτε και μέχρι σήμερα,παράγουν Ποιητές και επιτελούν ηρωϊσμούς.Και το «κάρμα» τους (εννοεί) είναι αυτό που προκάλεσε στην πρόσφατη ιστορία 1940-1941 κατά των ξένων εισβολέων πράξεις,«τόσο υψηλές οσο τα κατορθώματα των προγόνων τους στον Μαραθώνα και στις Θερμοπύλες» (απ΄το τελευταίο του έργο:«Οι Ελληνες και οι κληρονομιές τους»,έκδ.1981 σελ.13).
Και αυτό,όπου βρίσκεται ενταγμένη η ουσιαστική ύπαρξη των συγχρόνων Ελλήνων,δεν είναι εύκολο ενας αναγωγικός, ξεκινώντας απ΄τη δική του θέση να το μελετήσει στην πραγματικότητα.
Μπορεί με όποιο τρόπο θέλει να το ερμηνεύσει,εντοπίζοντας ως αιτία των «πράξεων» αυτών και των προγόνων τους,όποιο λόγο θέλει,ακόμη καί τους ενδοκρινείς αδένες τους,που λέει ό λόγος...
Όμως όταν πρόκειται για τα θεμέλια της υποστάσεώς τους,η έννοια του «αντικειμενικού» που διεκδικεί ο αναγωγικός κηρύσσεται ανόητη.Διότι το «κάρμα» κάθε λαού,γενικά,αναφέρεται στη δική του ιστορία και ύπαρξη και αφορά στους ιστορικούς ορίζοντες της δικής του υπάρξεως.
Και είναι ο λαός αυτός,που θα χρεωπιστώσει στο δικό του «κάρμα» (διευρύνοντας ή όχι τους ορίζοντές του) τις σύγχρονες Ευρωπαϊκές προκλήσεις και τη σημερινή παγκοσμιότητα.
Σ’αυτόν τον λογαριασμό,κανένας άναγωγικός παρατηρητής δεν είναι αρμόδιος να ορίσει και μάλιστα σ’ένα λαό με τόσο μακρόχρονη παράδοση,όπως σωστά εχει παρατηρηθεί,αν θα συρρικνώσει ή όχι,λόγου χάρη,τους ιστορικούς και πολιτιστικούς του ορίζοντες,ποιό θα θέσει ως ιερό καί όσιό του,για ποιό θα πρέπει να θυσιασθεί ή όχι,κ.ο.κ.
Δημοσιεύθηκε την 19.3.2004